Co stosować jako ściółkę dla świń, żeby spełnić normy dobrostanu

Tylko jeden zły wybór materiału ściółkowego może kosztować hodowcę utratę płatności dobrostanowej i narażenie stada na problemy zdrowotne. Dobrostan zwierząt hodowlanych regulowany jest przede wszystkim przez unijną dyrektywę 2008/120/WE, która określa minimalne normy ochrony świń. W Polsce przepisy te zostały wdrożone rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Oznacza to, że stosowanie ściółki przestało być kwestią dobrej woli, stało się wymogiem prawnym, który decyduje o wypłacie środków z ekoschematu i warunkuje codzienne zdrowie zwierząt. Poniższy przewodnik wyjaśnia, jakie materiały spełniają normy, jak je stosować i co wybrać w zależności od systemu utrzymania, zarówno dla świń, jak i dla bydła.

Najważniejsze wnioski

• Prawo wymaga ściółki lub podobnego materiału: Świnie muszą mieć stały dostęp do wystarczającej ilości materiału, który mogą ruszać i w nim grzebać, takiego jak słoma, siano, drewno, trociny, kompost grzybniowy, torf lub mieszanki takich materiałów, bez narażenia na szwank zdrowia zwierząt. Bez spełnienia tego wymogu nie ma prawa do płatności dobrostanowej.
• Słoma żytnia bije na głowę inne zboża: Ze względu na chłonność wilgoci najlepiej nadaje się słoma żytnia. Ze względu na zwiększoną emisję amoniaku unika się stosowania słomy jęczmiennej oraz owsianej. Wybór złej odmiany słomy oznacza wyższe stężenie amoniaku w chlewni, a zatem gorsze wyniki zdrowotne.
• Głęboka ściółka poprawia zdrowie i ogranicza koszty: Głęboka ściółka, zarówno dla loch jak i dla tuczników, jest korzystnym rozwiązaniem ze względu na stworzenie warunków dobrostanu zwierząt. System ten zaspokaja wszystkie potrzeby behawioralne świń, oraz ogranicza lub nawet całkowicie eliminuje schorzenia kończyn, tak często obserwowane w systemach bezściołowych.
• Trociny z drzew iglastych, tak, z liściastych, nie: Trociny wykorzystywane do ścielenia nie mogą pochodzić z drzew liściastych, ze względu na występowanie w nich garbników powodujących uszkodzenia skóry. Stosowanie odpylonych trocin sosnowych lub świerkowych jest bezpieczne i dozwolone.
• Higiena ściółki jest obowiązkiem, a nie opcją: Ściółka musi być utrzymywana w dobrym stanie higienicznym przez cały okres realizacji praktyki. Zaniedbanie tego wymogu skutkuje brakiem płatności dobrostanowej.

Szybki schemat wyboru materiału ściółkowego

Materiał ściółkowy	Najlepszy dla	Poziom wysiłku	Czas do efektów
Słoma żytnia (całe źdźbła)	Tuczniki, lochy, głęboka ściółka	Niski, średni	Natychmiastowy
Sieczka słomiana	Warchlaki, systemy płytkiej ściółki	Średni	Natychmiastowy
Trociny sosnowe odpylone	Małe stada, uzupełnienie słomy	Niski	Natychmiastowy
Pellet słomiany (granulat)	Trzoda, bydło, drób	Niski	Natychmiastowy
Torf	Ekologiczny chów, uzupełnienie	Średni	1-2 dni
Kora drzewna	Głęboka ściółka, mieszanki	Wysoki	Kilka dni

Zacznij tutaj, jeśli jesteś:

• Małym gospodarstwem z dostępem do słomy: słoma żytnia kombajnowa, najniższy koszt i natychmiastowe spełnienie normy.
• Hodowcą szukającym wygodnego rozwiązania bez kurzu i zapachu: pellet słomiany lub odpylone trociny sosnowe od sprawdzonego dostawcy.
• Gospodarstwem nastawionym na ekoschemat i płatności dobrostanowe: połączenie głębokiej ściółki słomianej z granulowaną podściółką uzupełniającą.

Co mówią przepisy: podstawa prawna wyboru ściółki

Dyrektywa unijna i polskie rozporządzenia

Dobrostan zwierząt hodowlanych regulowany jest przede wszystkim przez unijną dyrektywę 2008/120/WE, która określa minimalne normy ochrony świń. Dokument ten jest fundamentem, na którym opierają się wszystkie polskie przepisy w tym zakresie.

Świnie muszą mieć stały dostęp do wystarczającej ilości materiału, który mogą ruszać i w nim grzebać, takiego jak słoma, siano, drewno, trociny, kompost grzybniowy, torf lub mieszanki takich materiałów, bez narażenia na szwank zdrowia zwierząt. Oznacza to, że ustawodawca celowo wyliczył wiele dopuszczalnych materiałów, hodowca ma wybór, ale nie może zrezygnować z ściółki w ogóle.

Ekoschemat dobrostanowy i wymagania ARiMR

W ramach ekoschematu "Dobrostan zwierząt" kwalifikowaną ściółką jest materiał zapewniający zwierzętom suchą, miękką i higieniczną powierzchnię legowiskową. Do dopuszczalnych rodzajów ściółki należą m.in. słoma, trociny, zrębki drzewne, wióry, torf, a także specjalistyczne maty ściołowe lub inne materiały organiczne.

Wymaganie utrzymania na ściółce dla loch polega na utrzymaniu loch na ściółce ze słomy lub na podobnym materiale, na powierzchni pozwalającej na jednoczesny odpoczynek wszystkich loch. To wymóg dla grupy jako całości, jeśli jedna locha nie może się położyć, norma nie jest spełniona. Dlatego warto od razu zaplanować powierzchnię z co najmniej 20-procentowym zapasem.

Normy dla poszczególnych grup świń

Zapewnienie warchlakom i tucznikom utrzymania na ściółce ze słomy lub na podobnym materiale, na powierzchni pozwalającej im na jednoczesny odpoczynek, jest jednym z wymogów ekoschematu dobrostanowego dla tuczników.

Wskazówka praktyczna: Zanim złożysz wniosek o płatność dobrostanową, zrób zdjęcia geotagowane potwierdzające stosowanie ściółki. Złożenie zdjęcia geotagowanego do 31 lipca danego roku zwalnia z obowiązku składania oświadczenia o ściółce w marcu roku następnego. To prosta czynność, która oszczędza późniejszego stresu administracyjnego.

Rodzaje materiałów ściółkowych: zalety, wady i zastosowanie

Słoma, najpopularniejszy i najważniejszy wybór

W systemie ściółkowym najczęściej wykorzystuje się słomę, czasami trociny, torf i korę drzewną. W systemie ściółkowym najczęściej wykorzystywanym materiałem jest słoma, a rzadziej trociny, torf, kora drzewna.

Z różnych dostępnych materiałów najlepszym okazuje się słoma żytnia, dlatego że posiada dużą zdolność pochłaniania wilgoci i amoniaku. Z własnej praktyki wiem, że różnica między słomą żytnią a pszenną jest odczuwalna już po kilku dniach użytkowania, chlewnia pachnie inaczej, a zwierzęta chętniej leżą.

Zalecane jest stosowanie słomy w postaci kombajnowej, to znaczy w całości. Sieczka powoduje zapylenie powietrza w chlewni, a to może wywołać podrażnienia układu oddechowego zwierząt. Jeśli sieczka jest jedyną opcją, stosuj ją w warstwach przykrytych grubą słomą kombajnową.

Świnie chętnie zjadają część słomy, co uzupełnia ich zapotrzebowanie na włókna, korzystnie wpływając na pracę przewodu pokarmowego. To naturalne zachowanie warto traktować jako zaletę, a nie problem.

**Dzienne zapotrzebowanie na słomę:**Dobowe zapotrzebowanie słomy przyjmuje się na poziomie ok. 0,15 kg/szt. dla warchlaków, ok. 0,3-0,5 kg/szt. dla tuczników, a dla loch prośnych, remontowych i knurów na poziomie ok. 1,0 kg/szt.

Trociny drzew iglastych, bezpieczna alternatywa lub uzupełnienie

W chowie ściółkowym podłoże może być pokryte słomą, trocinami z drzew iglastych, korą drzewną lub torfem. Trociny sosnowe szczególnie dobrze sprawdzają się w mieszance ze słomą lub jako samodzielna ściółka dla mniejszych grup zwierząt.

Trociny wykorzystywane do ścielenia nie mogą pochodzić z drzew liściastych, ze względu na występowanie w nich garbników powodujących uszkodzenia skóry. Zawsze sprawdzaj oznaczenie na opakowaniu, bezpieczne są wyłącznie trociny sosnowe lub świerkowe, przeznaczone z definicji dla zwierząt.

Na stronie EcoBedding znajdziesz odpylone trociny sosnowe spełniające normy dla zwierząt hodowlanych. Marka specjalizuje się przede wszystkim w naturalnych podściółkach pelletowych produkowanych ze starannie wyselekcjonowanej słomy pszennej i żytniej. Produkty EcoBedding są biodegradowalne, bezpieczne dla zwierząt i przyjazne środowisku, a przy tym wyróżniają się wysoką chłonnością, nawet do 400% względem własnej wagi.

Pellet słomiany, nowoczesna odpowiedź na stare problemy

Pellet słomiany sprawdza się jako ściółka dla drobiu, bydła i trzody chlewnej, poziom wysiłku jest niski, a efekty widoczne natychmiastowo.

Podsypka Animax Farm w postaci granulatu o średnicy 6 lub 8 mm jest 100% naturalną i łatwą w użyciu podściółką dla zwierząt hodowlanych takich jak drób, bydło i trzoda. Produkty ściółkowe wytwarzane są zgodnie z wytycznymi HACCP pod kontrolą Inspekcji Weterynaryjnej. To istotne z punktu widzenia dokumentacji dla ARiMR, masz pewność jakości i zgodności z normami.

Torf, pomocniczy materiał o wysokiej chłonności

Ściółka torfowa jest w stanie zebrać i zatrzymać wilgoć do 800% własnej wagi. W praktyce oznacza to, że torf doskonale uzupełnia słomę w strefach wysokiej wilgotności, na przykład przy korycie paszowym lub pojeniu.

Materiały wykorzystane do ścielenia powinny być suche, w miarę rozdrobnione i odpylone, a torf poddany sterylizacji. Torf niesterylizowany może być źródłem patogenów, kupuj wyłącznie od sprawdzonych dostawców z certyfikatem.

Systemy ściółkowania: płytka i głęboka ściółka

Ściółka płytka, częsta wymiana, stała kontrola

System płytkiej ściółki polega na codziennym usuwaniu świeżego obornika oraz dostarczeniu ściółki, która pokrywa całą powierzchnię kojca. Wymaga regularnej pracy, ale daje lepszą kontrolę nad higieną, szczególnie w chlewniach z intensywnym obsadą.

Zalety:

• Niższy poziom amoniaku w powietrzu
• Lepsza kontrola nad stanem sanitarnym
• Niższy koszt materiału na cykl

Wady:

• Wyższa pracochłonność codzienna
• Większe zużycie słomy przy częstych wymianach
• Konieczność posiadania sprzętu do częstego usuwania obornika

Głęboka ściółka, naturalny komfort i mniejsza praca codzienna

Technologia chowu na głębokiej ściółce cechuje się grubą, narastającą od ok. 20 do 100 cm warstwą ściółki. Głębokość ściółki dla świń powinna wynosić minimum 30 cm, a w chłodniejszych miesiącach nawet do 40 cm, co zapewnia izolację termiczną i skuteczne wchłanianie odchodów.

Ściołowy chów trzody chlewnej stwarza zwierzętom warunki utrzymania zbliżone do naturalnych. Mają wówczas możliwość swobodnego rycia i rozgrzebywania słomy, a lochom stwarza możliwość przygotowania gniazda przed porodem.

Utrzymanie świń na głębokiej ściółce poprawia komfort termiczny w środowisku chowu, jak również przyczynia się do ograniczenia emisji amoniaku i odorów. Świnie utrzymywane w takich warunkach środowiskowych charakteryzują się lepszym samopoczuciem i zdrowotnością.

Zalety:

• Naturalne zachowania behawioralne, rycie, gniazdowanie
• Ciepło biologiczne, ściółka się zagrzewa, co ogranicza koszty ogrzewania chlewni
• Gospodarstwa stosujące głęboką ściółkę często odnotowują lepszy stosunek kosztów do korzyści, dzięki poprawie zdrowotności świń i mniejszym nakładom na leki oraz opiekę weterynaryjną.

Wady:

• Główną wadą ściółki jest większa pracochłonność. W gospodarstwie musi znajdować się miejsce, gdzie można magazynować słomę, którą najpierw trzeba wnieść do chlewni, roztrząsnąć, a potem wywieźć obornik.
• Długo niewymieniana i mocno zawilgocona ściółka w połączeniu z odchodami, moczem i resztką pasz, może stanowić bardzo korzystne miejsce dla rozwoju bakterii, drobnoustrojów, grzybów, pasożytów i innych drobnoustrojów, będąc początkiem rozwoju wielu chorób i schorzeń u zwierząt.

Wskazówka: Przy głębokiej ściółce kluczowe jest monitorowanie wilgotności warstwy wierzchniej. Jeśli ściółka jest mokra w dotyku, nie czekaj, dosyp suchego materiału. Suchość ściółki jest kluczowa – zwierzęta chętniej się kładą na suchym niż mokrym podłożu. Dlatego grubość warstwy i regularność sprzątania mają bezpośredni wpływ na dobrostan i wyniki produkcyjne.

Poniższe nagranie pokazuje, jak w praktyce wygląda system głębokiej ściółki z udziałem świń aktywnie napowietrzających podłoże w poszukiwaniu ziarna.

Ściółka dla bydła, co stosować jako ściółkę bydło

Wymagania dla bydła są równie konkretne, choć materiały są w zasadzie te same, co przy świniach.

Wymagania normatywne dla krów mlecznych i opasów

Wszystkie krowy mleczne utrzymuje się na ściółce ze słomy lub podobnym materiale na powierzchni pozwalającej na ich jednoczesny odpoczynek. Analogicznie jak przy świniach, norma dotyczy wszystkich sztuk jednocześnie, nie wystarczy, że część stada ma dostęp do suchego podłoża.

W przypadku obór wolnostanowiskowych optymalna ściółka dla bydła opiera się na grubej warstwie słomy długiej lub sieczki, która mechanicznie izoluje wymię od twardej, zimnej posadzki. Ochrona wymienia jest priorytetem zdrowotnym, mokra lub zabrudzona ściółka legowiskowa to prosta droga do mastitis.

Materiały dla bydła w praktyce

Dla bydła i owiec zalecane są wiórki grube w połączeniu ze słomą, na warstwie 15-20 cm, wymieniane raz w tygodniu lub rzadziej, z priorytetem izolacji cieplnej.

Przy bydłu warto rozważyć granulat słomiany jako uzupełnienie tradycyjnej słomy. Granulat Animax Farm cechuje się wysoką chłonnością nawet do 400%. Wyjątkowa wydajność ściółki zapewnia wysoki standard higieny i wydłuża czas jej użytkowania.

Wskazówka: Przy planowaniu ściółki dla krów mlecznych nie skupiaj się wyłącznie na koszcie materiału za tonę, licz koszt na punkt higieniczny. Droższy granulat o chłonności 400% może wymagać trzy razy mniejszego zużycia dziennego niż słoma o standardowej chłonności, co często wychodzi taniej w przeliczeniu na miesiąc.

Najczęstsze błędy przy wyborze i stosowaniu ściółki

Ściółka użyta do ścielenia powinna być sucha, czysta, niesplesniała oraz nie powinna budzić zastrzeżeń odnośnie wpływu na zdrowie świń. Brzmi prosto, jednak w praktyce wielu hodowców popełnia powtarzalne błędy.

• Stosowanie słomy złej jakości, zapleśniałej, mokrej lub z nieznanych źródeł. Świnie są wrażliwe na mykotoksyny i grzyby, a zjadanie zapleśniałej słomy może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych.
• Zbyt rzadkie uzupełnianie ściółki. Długo niewymieniana i mocno zawilgocona ściółka w połączeniu z odchodami i moczem może stanowić korzystne miejsce dla rozwoju bakterii i drobnoustrojów, będąc początkiem wielu chorób u zwierząt.
• Używanie trocin liściastych. Trociny wykorzystywane do ścielenia nie mogą pochodzić z drzew liściastych, ze względu na występowanie w nich garbników powodujących uszkodzenia skóry.
• Stosowanie słomy sieczkanej jako jedynego materiału bez warstwy ochronnej. Stosowanie sieczki powoduje zapylenie powietrza w chlewni, a to może wywołać podrażnienia układu oddechowego zwierząt.
• Brak dokumentacji dla ARiMR. Niezłożenie ani zdjęcia, ani oświadczenia skutkuje brakiem wypłaty płatności za dobrostan zwierząt w wariancie ściółkowym.

Często zadawane pytania

Jakie materiały są dopuszczone jako ściółka dla świń według polskiego prawa?

Dopuszczone materiały to słoma siano, drewno, trociny, kompost grzybniowy, torf lub mieszanki takich materiałów, bez narażenia na szwank zdrowia zwierząt. Do akceptowanych rodzajów ściółki należą m.in. słoma, trociny, zrębki drzewne, wióry, torf, a także specjalistyczne maty ściołowe lub inne materiały organiczne. Warunkiem jest utrzymanie ściółki w suchym i higienicznym stanie przez cały czas.

Czy trociny mogą zastąpić słomę jako jedyny materiał ściółkowy dla trzody chlewnej?

Technicznie tak, pod warunkiem że trociny pochodzą z drzew iglastych (sosnowe lub świerkowe) i są odpylone. W chowie ściółkowym podłoże może być pokryte słomą, trocinami z drzew iglastych, korą drzewną lub torfem. W praktyce najlepsze rezultaty daje mieszanka słomy z trocinami lub granulatu słomianego z trocinami, ponieważ każdy materiał uzupełnia właściwości drugiego.

Jaka powinna być minimalna grubość ściółki w chlewni?

Głębokość ściółki dla świń powinna wynosić minimum 30 cm, a w chłodniejszych miesiącach nawet do 40 cm, co zapewnia izolację termiczną i skuteczne wchłanianie odchodów. W systemie płytkiej ściółki, gdzie jest ona wymieniana codziennie, wystarczy cienka świeża warstwa pokrywająca całą powierzchnię kojca.

Czy ściółka jest wymagana przy bydłu tak samo jak przy świniach?

Tak. Wszystkie krowy mleczne utrzymuje się na ściółce ze słomy lub podobnym materiale na powierzchni pozwalającej na ich jednoczesny odpoczynek. Analogiczny wymóg, zapewnienie warchlakom i tucznikom utrzymania na ściółce ze słomy lub na podobnym materiale, obowiązuje dla świń w ramach ekoschematu. Zarówno dla świń, jak i dla bydła, ściółka musi pokrywać powierzchnię wystarczającą, by wszystkie zwierzęta w stadzie mogły jednocześnie leżeć.

Jakie są konsekwencje braku ściółki lub stosowania niedopuszczalnych materiałów?

Brak ściółki lub jej nieodpowiedni stan to utrata płatności dobrostanowej z ekoschematu. Niezłożenie ani zdjęcia, ani oświadczenia skutkuje brakiem wypłaty płatności za dobrostan zwierząt w wariancie ściółkowym. Dodatkowo inspektorzy Inspekcji Weterynaryjnej mogą nałożyć sankcje administracyjne za niespełnienie norm dyrektywy 2008/120/WE dotyczących minimalnych warunków ochrony świń.

Podsumowanie

Wybór ściółki dla świń i bydła to decyzja o konsekwencjach zdrowotnych, ekonomicznych i prawnych zarazem. Słoma żytnia pozostaje fundamentem, tania, dostępna i skuteczna. Trociny sosnowe odpylone uzupełniają jej właściwości lub sprawdzają się samodzielnie. Granulat słomiany z linii Animax Farm od EcoBedding to nowoczesna alternatywa z potwierdzoną chłonnością do 400%, produkowana zgodnie z HACCP i pod kontrolą weterynaryjną. Niezależnie od wybranego materiału, kluczowe są trzy zasady: ściółka musi być sucha, higieniczna i dokumentowana.

Źródła

1. Dyrektywa Rady 2008/120/WE, minimalne normy ochrony świń, Parlament Europejski i Rada. Tekst konsolidowany z 18 grudnia 2008 r. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32008L0120
2. Ekoschemat Dobrostan zwierząt, wymagania 2025, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie. Prezentacja dla rolników. https://www.cdr.gov.pl/images/wydawnictwa/2025/2025-DOBROSTAN-ZWIERZAT.pdf
3. Systemy utrzymania trzody chlewnej, Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu. https://www.wodr.poznan.pl/doradztwo/produkcja-zwierzeca/systemy-utrzymania-trzody-chlewnej
4. Utrzymanie świń na głębokiej ściółce, Agrofakt.pl. Artykuł techniczny o systemach utrzymania. https://www.agrofakt.pl/utrzymanie-swin-na-glebokiej-sciolce/